Dwie daty w 2026 roku zmieniają zasady wwozu i wywozu odpadów tworzyw sztucznych w Unii Europejskiej. 21 maja zaczęła obowiązywać większość przepisów rozporządzenia (UE) 2024/1157 o przemieszczaniu odpadów. Tego samego dnia ruszył DIWASS, czyli cyfrowy system do obsługi transportów odpadów wewnątrz Unii. 21 listopada wchodzi zmiana ostrzejsza. UE zakazuje wtedy eksportu odpadów tworzyw do krajów spoza OECD, czyli poza grupę najbogatszych, uprzemysłowionych państw. Obie daty zamykają epokę, która trwała dekadami. Część europejskich odpadów wyjeżdżała wtedy z kontynentu i stawała się problemem kogoś innego.
Harmonogram rozłożony na etapy
Rozporządzenie weszło w życie 20 maja 2024 roku. Jego przepisy zaczynają jednak działać stopniowo, w kilku terminach.
- 1 stycznia 2025 — nowe zasady przewozu elektroodpadów. Wprowadzają one klasyfikacje konwencji bazylejskiej, czyli światowej umowy o transporcie odpadów niebezpiecznych.
- 21 maja 2026 — zaczynają obowiązywać przepisy inne niż eksportowe. System DIWASS zastępuje papierowe zgłoszenia przy transportach wewnątrz UE.
- 21 listopada 2026 — zakaz eksportu odpadów tworzyw sztucznych z UE do krajów spoza OECD.
- 21 maja 2027 — ostrzejsze zasady eksportu odpadów innych niż niebezpieczne do krajów spoza OECD.
O cyfryzacji mówi się mniej niż o zakazie. Dla egzekwowania prawa jest ona jednak prawdopodobnie ważniejsza. Przy papierowych zgłoszeniach trudno było dostrzec, jak naprawdę płyną odpady między krajami. System elektroniczny pokazuje te strumienie czarno na białym. Dopiero wtedy urzędy mogą stosować pozostałe reguły w spójny sposób.
Ile odpadów wyjeżdża z Europy
W kwietniu 2026 roku UE wysłała do krajów spoza OECD około 67 mln kilogramów odpadów tworzyw sztucznych. Tyle w jeden miesiąc. Po wejściu zakazu ten materiał trzeba będzie przerobić na miejscu. Szacunki rocznej ilości wahają się od 500 do 800 tysięcy ton.
Unijne zakłady recyklingu miały w 2023 roku moce szacowane na około 13,2 mln ton. Na tym tle dodatkowe pół miliona ton wygląda na ilość do udźwignięcia. Problem w tym, że moce właśnie się kurczą. Do końca 2025 roku ubyło ich około miliona ton. To tyle, ile przerabia cała Francja.
Dlaczego zakłady się zamykają
Powód jest ekonomiczny, nie techniczny. Recyklat, czyli tworzywo odzyskane z odpadów, konkuruje z tworzywem pierwotnym z ropy i gazu. Petrochemia produkuje dziś za dużo, zwłaszcza w Chinach. Ta nadprodukcja trzyma ceny surowca pierwotnego nisko. Recykler musi zebrać odpady, posortować je, umyć, rozdrobnić i przetopić. Producent tworzywa pierwotnego prowadzi jedną wielką instalację, która pracuje bez przerwy. Przy dzisiejszych cenach wygrywa ten drugi.
Branża ocenia swoją sytuację wprost. Recyklerzy nie są w stanie sprzedać produkcji po cenach, które pokryją koszty zbiórki, sortowania i przetwarzania. Wniosek warto powtórzyć, bo zmienia całą dyskusję. To problem mocy przemysłowych, a nie gospodarki odpadami.
Co zakaz da, a czego nie da
Intuicja podpowiada prosty ciąg: odpad zostaje w Europie, więc jest więcej surowca i więcej recyklingu. Dwie rzeczy psują ten obrazek.
Po pierwsze, skład. Za granicę jechało głównie to, czego europejskie zakłady nie chciały. Były to strumienie zmieszane i zanieczyszczone, których przerób się nie opłaca. Frakcje czyste i posortowane zostawały w Europie, bo miały tu nabywców. Zatrzymanie trudnego materiału na miejscu nie sprawi, że stanie się on łatwiejszy do recyklingu.
Po drugie, dokąd ten materiał trafi zamiast tego. Recykling mechaniczny go nie przyjmie. Recykling chemiczny wciąż raczkuje: działa około 150 tysięcy ton mocy wejściowej pirolizy, czyli rozkładu tworzyw w wysokiej temperaturze. Zapowiedziane projekty mówią o 2,8 mln ton, a więc prawie dwadzieścia razy więcej niż działa dziś. Realnym ujściem staje się więc spalanie z odzyskiem energii. Prawo na to pozwala, ale to nie jest recykling.
Ważniejszy instrument czeka w kolejce
Zakaz eksportu zmienia to, dokąd jedzie materiał. Nie zmienia ekonomii, przez którą eksport się opłacał. W ekonomię celuje inny instrument: wspólne unijne kryteria utraty statusu odpadu dla tworzyw. Chodzi o zasady, po spełnieniu których recyklat przestaje być prawnie odpadem i staje się produktem. Komisja opublikowała projekt w grudniu 2025 roku, a konsultacje trwały do 26 stycznia 2026. Recyklat spełniający warunki mógłby wtedy krążyć po Unii jak każdy inny towar.
Projekt obejmuje recykling mechaniczny i fizyczny, czyli procesy zachowujące łańcuchy polimerowe w całości. Recyklingu chemicznego na tym etapie nie dotyczy. Dopóki te kryteria nie obowiązują, listopadowy zakaz raczej przesuwa problem, niż go rozwiązuje.
Często zadawane pytania
Od kiedy UE zakazuje eksportu odpadów tworzyw poza OECD?
Od 21 listopada 2026 roku. Podstawą jest rozporządzenie (UE) 2024/1157 o przemieszczaniu odpadów. Większość pozostałych przepisów tego rozporządzenia obowiązuje od 21 maja 2026 roku.
Czym jest DIWASS?
DIWASS to cyfrowy system do obsługi transportów odpadów wewnątrz UE. Ruszył 21 maja 2026 roku. Zastępuje papierowe zgłoszenia przy przewozach między krajami Unii.
Ile odpadów tworzyw UE eksportuje poza OECD?
W kwietniu 2026 roku było to około 67 mln kilogramów w jeden miesiąc. Po wejściu zakazu ten materiał zostanie w Europie. Roczną ilość szacuje się na 500-800 tysięcy ton.
Warto przeczytać także: nasze omówienie recyklingu tworzyw sztucznych tłumaczy, dlaczego frakcje posortowane zachowują się zupełnie inaczej niż zmieszane. Tekst o recyklingu chemicznym opisuje technologię najczęściej wskazywaną dla trudnego materiału, który teraz zostanie w Europie. Szerszy kontekst polityczny znajdziesz w artykule o gospodarce o obiegu zamkniętym.
Źródła: Komisja Europejska, rozporządzenie (UE) 2024/1157 o przemieszczaniu odpadów wraz z kalendarzem stosowania; dane o wolumenach eksportu i zdolnościach przerobowych za analizą rynkową z lipca 2026; zestawienie EUWID projektów recyklingu chemicznego w Europie (październik 2025); projekt unijnych kryteriów utraty statusu odpadu dla tworzyw.
