Większość mikroplastiku powstaje z rozpadu. Torba, butelka albo opona kruszy się przez lata na drobiny zbyt małe, aby je zebrać. Granulat tworzywowy to wyjątek. Granulat to surowiec w formie drobnych ziaren, z których przemysł wytwarza produkty z plastiku. Do środowiska trafia od razu w rozmiarze mikroplastiku. Rozsypuje się przy załadunku, w punktach przeładunku i w transporcie. Unia uregulowała teraz tę drogę osobnym prawem. Rozporządzenie o zapobieganiu stratom granulatu weszło w życie w grudniu 2025 roku. Większość przepisów zacznie obowiązywać dwa lata później. Jeden termin przypada wcześniej: 17 grudnia 2026.
Dlaczego granulat traktuje się osobno
Ziarno granulatu ma zwykle od dwóch do pięciu milimetrów. Już w chwili produkcji mieści się więc w definicji mikroplastiku. Nie musi się wcale zestarzeć ani rozpaść. Do tego granulat unosi się na wodzie, jest w miarę okrągły i łatwo wędruje z prądem. Dlatego znajduje się go na plażach z dala od jakiegokolwiek zakładu.
W debacie o mikroplastiku ta droga wyróżnia się jednym: można jej całkowicie uniknąć. Rozpadu produktów w użyciu nie da się zatrzymać bez zmiany samych produktów. Rozsypany surowiec to co innego. To problem szczelności, a takie problemy mają rozwiązania inżynierskie. Właśnie dlatego regulatorzy zaczęli od granulatu. Tu związek między działaniem a skutkiem widać najwyraźniej.
Czego wymaga rozporządzenie
Przepisy obejmują cały łańcuch dostaw, nie tylko produkcję. Dotyczą producentów, przetwórców, firm logistycznych, magazynów i przewoźników.
Podstawowe obowiązki są takie same dla wszystkich, bez względu na wielkość firmy. Trzeba unikać rozsypów, powstrzymywać je i sprzątać. Trzeba też przygotować i wdrożyć plan zarządzania ryzykiem, dopasowany do charakteru i wielkości zakładu. Dalsze obowiązki rosną wraz z ilością surowca. Duże i średnie firmy, które obracają ponad 1500 ton granulatu rocznie, muszą zdobyć certyfikat zgodności lub zezwolenie. Małe firmy i mikroprzedsiębiorstwa mają wymagania uproszczone, z wyjątkami i wyłączeniami.
Według szacunków nowe prawo ograniczy straty granulatu nawet o 74 proc. Ta liczba pochodzi z oceny skutków dołączonej do przepisów, a nie z pomiarów. Trzeba ją więc czytać jako oczekiwanie polityczne.
Harmonogram
- 22 września 2025 — Rada zatwierdziła rozporządzenie.
- Grudzień 2025 — rozporządzenie weszło w życie, dwadzieścia dni po publikacji w Dzienniku Urzędowym.
- 17 grudnia 2026 — Komisja ma przygotować materiały informacyjne i szkoleniowe. Ma też zlecić europejskim organizacjom normalizacyjnym opracowanie wspólnych norm szacowania strat.
- Dwa lata po wejściu w życie — zaczyna obowiązywać większość przepisów, poza określonymi wyjątkami.
Problem z pomiarem
Grudniowy termin zasługuje na więcej uwagi, niż zwykle dostaje. Bez wspólnych norm „szacowanie strat” nie jest zdefiniowaną czynnością. Firma, która rozsypie granulat, nie waży go. Po prostu stwierdza, że coś się rozsypało. Zamiana tego na liczbę wymaga metody. Dziś każdy zakład, który w ogóle mierzy, wybiera własną.
To podważa wiarygodność całego rozporządzenia. Cel redukcji do 74 proc. znaczy coś tylko wtedy, gdy punkt wyjścia mierzy się wszędzie tak samo. Bez wspólnych norm porównanie dwóch zakładów albo dwóch lat zależy od wybranej metody. Nie zależy od tego, ile plastiku naprawdę trafiło do środowiska.
Czego prawo nie obejmuje
Straty granulatu to tylko jedna z dróg mikroplastiku do środowiska. I wcale nie główna. Mikroplastik powstaje też ze ścierania opon, z włókien uwalnianych przy praniu ubrań, z farb i z rozpadu używanych produktów. Żadnej z tych dróg to rozporządzenie nie reguluje. Jest z założenia wąskie.
Ta wąskość to zarazem jego siła. Szersze pytania o mikroplastik wciąż czekają na odpowiedzi naukowe. EFSA, czyli Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, przyjął 5 grudnia 2025 roku zadanie oceny ryzyka zdrowotnego mikroplastików w żywności, wodzie i powietrzu. Ocena ma potrwać do 31 grudnia 2027 roku. Urząd przyznaje, że na razie nie może formułować wniosków o możliwych skutkach zdrowotnych. Uregulowanie jasno określonej drogi przemysłowej nie wymaga czekania na tę ocenę. Uregulowanie narażenia ludzi w ogóle — już tak.
Często zadawane pytania
Dlaczego granulat tworzywowy zalicza się do mikroplastiku?
Ziarno granulatu ma zwykle od dwóch do pięciu milimetrów. Już w chwili produkcji mieści się więc w definicji mikroplastiku, bez żadnego rozpadu. Unosi się przy tym na wodzie i łatwo wędruje z prądem.
Kto musi uzyskać certyfikat według rozporządzenia o stratach granulatu?
Duże i średnie firmy, które obracają ponad 1500 ton granulatu rocznie, muszą zdobyć certyfikat zgodności lub zezwolenie. Małe firmy i mikroprzedsiębiorstwa mają wymagania uproszczone, z określonymi wyjątkami.
Co ma się wydarzyć do 17 grudnia 2026?
Do tego dnia Komisja ma przygotować materiały informacyjne i szkoleniowe. Ma też zlecić europejskim organizacjom normalizacyjnym opracowanie wspólnych norm szacowania strat granulatu.
Czy rozporządzenie obejmuje wszystkie źródła mikroplastiku?
Nie. Dotyczy wyłącznie strat granulatu. Ścieranie opon, włókna tekstylne, farby i rozpad używanych produktów zostają poza tym prawem.
Warto przeczytać także: nasze materiały o mikroplastiku opisują pozostałe drogi i pytania wciąż otwarte dla nauki. Tekst o recyklingu tworzyw sztucznych wyjaśnia, na którym etapie procesu powstaje i jest przeładowywany granulat. Kontekst polityczny znajdziesz w artykule o gospodarce o obiegu zamkniętym.
Źródła: Komisja Europejska, komunikat o wejściu w życie rozporządzenia o zapobieganiu stratom granulatu tworzywowego (16 grudnia 2025); Rada Unii Europejskiej, komunikat prasowy z 22 września 2025; EFSA, mikroplastiki i nanoplastiki w żywności.
